PatentStrzelecki.eu

Budowa broni i amunicji

Broń palna jest używana od setek lat. Rozwój wiedzy w zakresie inżynierii, materiałów i procesów produkcji mocno wpłynął na na zmiany konstrukcyjne.

Setki producentów tworzą tysiące modeli w dziesiątkach kalibrów. Wytwórcy są zgodni, jeśli chodzi o podstawy, choć widać znaczące różnie w szczegółach.

Typy

Na podstawie sposobu działania broń dzieli się na samoczynną, samopowtarzalną, powtarzalną i jednostrzałową.

Podstawowe elementy

Typowy pistolet składa się (w uproszczeniu) z zamka z przyrządami celowniczymi, lufy z komorą nabojową, sprężyny oporopowrotnej, szkieletu z uchwytem, spustem i ewentualnymi zabezpieczeniami oraz magazynka, który wchodzi do uchwytu. Przykład budowy pistoletu. Od góry: zamek, lufa, sprężyna, szkielet ze spustem. Na zdjęciu nie ma magazynka.

Typowy rewolwer, choć wewnętrznie często bardziej skomplikowany od pistoletu, wygląda na prostszy. Większość elementów (lufa, przyrządy celownicze, spust, uchwyt) jest częścią szkieletu broni. Naboje są ładowane do bębenka, które pojemność waha się w zależności od kalibru i przeznaczenia broni. Przykładowy rewolwer.

Działanie

Zobacz film: działanie pistoletu Beretta 92 9x19.

Po podłączeniu magazynka i przeładowaniu, nabój wchodzi do komory nabojowej. Broń jest gotowa do strzału. Wyciskając spust, w pewnej chwili przekraczamy jego opór. Następuje zwolnienie iglicy, która uderza w spłonkę naboju. Spłonka zapala proch, który gwałtownie się spala, powodując rozprężenie gazów. Gazy dynamicznie podnoszą ciśnienie w komorze nabojowej, co wypycha pocisk przez lufę. Podczas wyrzutu pocisku, gwint w lufie nadaje mu ruch wirowy celem stabilizacji toru lotu i zwiększenia celności.

Jednocześnie, ciśnienie gazów działa też na zamek, który cofając się, wyrzuca łuskę z komory. Gdy zamek pokona całą drogę w tył i się zatrzyma, wraca do przodu pchany sprężyną oporopowrotną. Po drodze zabiera kolejny nabój z magazynka i resetuje spust, pozwalając na oddanie kolejnego strzału.

W większości modeli pistoletów po wystrzeleniu ostatniego naboju zamek zostaje zablokowany w tylnym położeniu, informując strzelca o konieczności wymiany magazynka.

Zobacz film: działanie rewolweru Colt Python .357.

Schemat działania jest podobny, jednak po wystrzale w osi lufy pozostaje komora bębna z pustą łuską. Należy doprowadzić do obrotu bębna, tak aby w osi lufy był przygotowany do strzału nabój. Można to zrobić ręcznie odciągając kurek w rewolwerach typu SA, DA/SA lub wykona się to automatycznie, przy kolejnym naciśnięciu spustu w rewolwerach typu DA/SA, DAO.

Zobacz film: działanie pistoletu maszynowego UZI 9x19.

UZI należy do broni strzelającej z zamka otwartego. Przed naciśnięciem spustu lufa jest otwarta i dopiero wciśnięcie spustu powoduje zabranie naboju z magazynka, zamknięcie lufy zamkiem i oddanie strzału. W broni z otwartym zamkiem (popularne w starszych pistoletach maszynowych) ważne są warunki bezpieczeństwa: broń jest gotowa do strzału mimo cofniętego i zablokowanego zamka, który większości początkujących strzelców kojarzy się z zabezpieczonym pistoletem.

W Polsce broń samoczynna jest rzadka na strzelnicy, nie wykorzystuje się jej też w typowych zawodach sportowych. Dużo częstsze są egzemplarze przerobione na samopowtarzalne, które są dostępne na większość pozwoleń na broń.

Zobacz film: działanie dubeltówki 12x70.

Dubeltówka to prosta, tania i popularna broń, zwłaszcza wśród myśliwych. W sporcie strzeleckim w konkurencjach śrutowych używa się strzelb typu bock, z lufami w układzie pionowym (w dubeltówce: poziomym, czyli obok siebie). Broń może mieć jeden lub dwa spusty (broń sportowa: jeden). Bezpiecznik może być ręczny lub automatyczny, załączany każdorazowo po otwarciu strzelby (broń sportowa: ręczny).

Broń ładuje się po otwarciu kluczem, wkładając naboje do komór nabojowych każdej lufy. Po zamknięciu strzelba jest gotowa do strzału. Po oddaniu strzału broń należy otworzyć i usunąć łuski lub pozwolić im wyskoczyć jeśli jest zamontowany wyrzutnik.

Zobacz film: działanie strzelby powtarzalnej pump-action 12x70.

"Pompka" w strzelectwie sportowym jest wykorzystywana głównie w konkurencjach dynamicznych. Magazynek rurowy mieści od 3 sztuk amunicji w górę, dostępne są także przedłużki dodatkowo zwiększające pojemność. To rodzaj broni powtarzalnej, gdzie przesuwane ręcznie suwadło steruje drogą nabojów. Po odstrzeleniu, ruch suwadła do tyłu wyrzuci wystrzeloną łuskę, a ruch w przód wprowadzi kolejny nabój do komory.

Zobacz film: działanie karabinu 4-taktowego Kar 98 7.92x57.

Karabin powtarzalny to popularny rodzaj broni, wykorzystywany szeroko w większości konkurencji strzeleckich. Może posiadać magazynek (stały wewnętrzny lub zewnętrzny dopinany) bądź wymagać każdorazowo ręcznego załadowania naboju. Przed każdym strzałem należy zamknąć i zaryglować zamek, wprowadzając jednocześnie nabój do komory. Po strzale ruch otwarcia i cofnięcia zamka wyrzuca wystrzeloną łuskę, jednocześnie robiąc miejsce na kolejny nabój podany z magazynka bądź ręcznie

Zobacz film: działanie karabinu systemu lewarowego Winchester M1873 .357.

Karabiny z systemem lewarowym (lever action) są raczej rzadko spotykaną w Polsce konstrukcją. Sposób działania jest podobny jak w przypadku strzelby powtarzalnej pump-action, gdzie po każdym strzale należy wykonać ruch lewarem (tak jak suwadłem) w celu wyrzucenia wystrzelonej łuski i wprowadzenia nowego naboju do komory nabojowej.

Zobacz film: działanie karabinu FN FAL 7.62x51.

Karabin samopowtarzalny zwalnia strzelca z ręcznego przeładowywania broni po każdym strzale. System sprężyn oporopowrotnych oraz wykorzystanie części odrzutu pozwala na automatyczne przeładowanie broni po każdym strzale. Sposób działania tego typu broni jest analogiczny jak pistoletu samopowtarzalnego.

Działanie broni, warunki bezpieczeństwa

Konstrukcje strzeleckie różnią się trudnością obsługi, związaną ze stopniem skomplikowania, budową broni, jej wymiarami, ciężarem i samym procesem strzału. W trakcie nauki obsługi broni warto jest stopniować poziom trudności, przechodząc przez wszystkie etapy. Zaznajomienie się z szerokim spektrum konstrukcji daje szansę, że strzelec poradzi sobie także w sytuacjach niestandardowych: zacięcia broni, awarie, sytuacje nieprzewidziane.

Hałas związany z wystrzałem mocnymi kalibrami jest dla większości osób niemożliwy do wytrzymania bez odpowiedniej ochrony słuchu i niweczy nawet najlepsze przygotowanie: fizyczny ból uniemożliwia osiągnięcie poprawnych wyników. Próby wytrzymywania huku mogą szybko skończyć się trwałym, dożywotnim uszczerbkiem słuchu, nawet przy pojedynczych wystrzałach. Sport strzelecki wymaga aktywnego zabezpieczenia otoczenia przed negatywnymi konsekwencjami strzału.

Gazy prochowe, pył i rykoszety mogące powstawać przy strzałach wymagają ochrony oczu. Okulary są kluczowe w strzelectwie dynamicznym, do celów reaktywnych lub w otoczeniu mogącym generować odłamki (np kamienie w kulochwycie), ale polecane na każdym treningu strzeleckim. Niewiele obiektów w Polsce spełnia zawsze wszystkie wymogi poziomu światowego i rezygnacja z okularów nie jest polecana.

Siła odrzutu wpływa na zachowanie strzelca przed, w trakcie i po strzale. Broń bocznego zapłonu, ze śladowym "kopnięciem" i niewielkim poziomem hałasu nie powinna przestraszyć nikogo, nawet młodzieży. Trening jest spokojny, przewidywalny, a błędy obsługi widoczne i łatwiejsze w korekcji.

Duży odrzut utrudnia: strzelec oczekuje i obawia się uderzenia po strzale, celność spada, istnieje ryzyko utraty kontaktu z bronią lub wręcz kontuzji. Osoby początkujące nie powinny zaczynać od mocnego kalibru: spowoduje to braki umiejętności, strach, trudność korekcji błędów, a przez pierwsze kilkadziesiąt strzałów będzie groźne dla otoczenia.

Na odrzut wpływ mają także rozmiary i ciężar broni. Mocniejszy nabój wystrzeliwany z większej broni może w efekcie mieć mniejszy wpływ na strzelca niż teoretycznie słabszy nabój w małym, lekkim pistolecie.

Długość wpływa na łatwość utrzymania warunków bezpieczeństwa. Kbks jest prostszy w opanowaniu od pistoletu, gdyż rozmiary utrudniają kierowanie lufy w niebezpieczne miejsca, odwracanie się z bronią czy choćby nagłe ruchy strzelca. Dłuższa broń ma też większą masę, pomagając opanować odrzut.

Strzelając z broni krótkiej należy większy nacisk kłaść na świadome zwracanie uwagi na kierunek lufy, ułożenie dłoni i palców na broni (przy bardzo krótkich pistoletach możliwe jest ustawienie palca przed lufą w trakcie strzału) oraz zachowanie przed i po strzale. Nawet kilka centymetrów przesunięcia lufy krótkiego pistoletu może kierować potencjalny wystrzał w niebezpieczne miejsce.

Nieznane konstrukcje wymagają dodatkowego instruktarzu. W rewolwerach przy mocniejszej amunicji szczelina między lufą, a bębnem z nabojami jest niebezpieczna dla dłoni i palców. Wydobywają się stamtąd z dużą siłą gazy prochowe, mogące powodować uszkodzenie miękkich tkanek.

W pistoletach maszynowych strzelających z zamka otwartego, należy mieć świadomość różnicy działania i wcześniejszej niż zakładana gotowości broni do strzału. Brak wiedzy generuje przypadkowe wystrzały, które są zawsze niebezpieczne.

W broni samopowtarzalnej należy pamiętać, że w komorze nabojowej po strzale zapewne jest już kolejny nabój, gotowy do strzału. Niezbędna jest weryfikacja broni przed ewentualnym odłożeniem i odpowiednie jej zabezpieczenie. Samo liczenie oddanych strzałów nie daje gwarancji. Każdą broń należy po strzelaniu odpowiednio rozładować i zabezpieczyć, broń samopowtarzalną w szczególności.

Amunicja

W strzelectwie sportowym stosuje się amunicję bocznego zapłonu, centralnego zapłonu, czarno-prochową oraz do broni gładkolufowej. Amunicja czarno-prochowa może być scalona lub rozdzielnego ładowania. Broń palna czarnoprochowa rozdzielnego ładowania wyprodukowana do roku 1885 oraz repliki takiej broni są od roku 2004 dostępne w Polsce bez żadnego pozwolenia, czy rejestracji.

Kaliber broni oznacza najmniejszą średnicę przewodu lufy. Jest wyrażany w różnych jednostkach, w zależności od rodzaju broni i systemu miary: wagomiar (ilość kul, które można odlać z funta ołowiu), milimetr, cal.

Budowa amunicji: ilustracja poglądowa

Nabój składa się ze spłonki, ładunku prochu i pocisku. Wszystkie te elementy są ułożone w kolejności w łusce. Rodzaj i jakość komponentów mocno wpływa na jakość naboju jako całości i jego celność. Na rynku są produkty kierowane zarówno do strzelania czysto rekreacyjnego jak i zastosowań wyczynowych o poziomie światowym, gdzie każda odchyłka od ideału dyskwalifikuje nabój.

Elaboracja

Strzelcy sportowi, tak jak myśliwi i kolekcjonerzy, mają prawo elaborować -- czyli składać z komponentów bazowych -- amunicję do prywatnego użytku. To popularne zwłaszcza wśród strzelców długodystansowych, stale pracujących nad przygotowaniem idealnego naboju do swojego karabinu -- mimo precyzji wykonania te same modele karabinu potrafią strzelać z amunicji jednego producenta w różny sposób. Dodatkowo elaboracja jest stosowana także w celu zmniejszenia kosztów przez bardzo aktywnych strzelców (część strzelców dynamicznych) lub przy użytkowania nietypowych kalibrów, których rzadkość utrudnia lub wręcz uniemożliwia zakup amunicji fabrycznej.

Elaboracja amunicji to dziedzina wymagająca skupienia, precyzji, rygorystycznego przestrzegania zasad bezpieczeństwa i doskonałej znajomości broni, komponentów oraz procesu składania nabojów.

Każdy element naboju powinien być dobrany odpowiednio. Próba stosowania nieodpowiedniego prochu, zużytej łuski lub wadliwego pocisku może skończyć się niekontrolowaną eksplozją i uszczerbkiem zdrowia.

Przyrządy celownicze

Przyrządy celownicze mogą aktywnie wspomagać celowanie (optyczne, laserowe, noktowizyjne) lub dawać strzelcowi jedynie bazę do poprawnego oddania strzału, jak w przypadku przyrządów mechanicznych. Odpowiednie zgranie przyrządów celowniczych z momentem wyciśnięcia spustu jest kluczowe do udanego oddania strzału.

Na wszystkich obrazkach kolor czarny oznacza, że dany element jest widziany wyraźnie: na tym skupia się ostrość wzroku. Kolorem szarym oznaczono elementy, które są lekko rozmazane: z powodu niedoskonałości oka nie możemy skupić wzroku na wielu elementach na raz. Strzelając precyzyjnie zawsze patrzymy w pierwszej kolejności na muszkę.

Pistolet sportowy

Wizualna reprezentacja celowania z pistoletu sportowego.

Strzelając pistoletem sportowym celujemy pod czarne koło na środku tarczy. Zatem patrząc na typową tarczę TS/2, nasz punkt celowania powinien wypadać na szóstkę, będącą już na białym tle tarczy, poniżej czarnego koła.

Taki sposób celowania wynika z tego, że przyrządy celownicze są czarne. Ich zgrywanie na czarnym tle byłoby utrudnione, bo oku ciężej zobaczyć drobne skrzywienia ustawienia muszki wobec szczerbinki, jeśli wszystko się zlewa w jedną czerń. Mając kontrast białego tła, znacznie łatwiej zobaczyć, czy muszka stoi prosto w szczerbince, czy może się odchyliła o 1mm (który na 25m sprawi, że pocisk ominie cel o 15 cm).

Pistolet bojowy

Wizualna reprezentacja celowania z pistoletu bojowego.

Strzelając pistoletem bojowym powinniśmy celować w środek celu. Wiąże się to z tym, że tego typu strzelania mają w zamyśle przygotowywać do czegoś więcej niż osiągania powtarzalnych wyników punktowych: do szybkiej reakcji, przenoszenia ognia między celami i ciągłej świadomości, gdzie znajduje się "przeciwnik" i co robi. Pistolety bojowe (większość pistoletów centralnego zapłonu) są przestrzelane w cel na odległość 15m. Strzelanie z takiej broni pod czarne pole tarczy da kiepski wynik: pociski poleciałyby za nisko.

Pistolety bojowe często mają nieco inne przyrządy celownicze: z białymi kropkami, światłowodowe lub świecące w ciemnościach.

Karabin sportowy

Wizualna reprezentacja celowania z karabinu sportowego z zamkniętymi przyrządami celowniczymi.

Karabiny sportowe mają zwykle zamknięte przyrządy celownicze: zamiast szczerbinki jest przesłona z małą dziurką ("przeziernik" lub "diopter"), zamiast słupka muszki jest mucha tunelowa, z wkładem (insertem).

Wkłady muszki mają różną szerokość, w zależności od stopnia umiejętności strzelca. Im szerszy insert, tym więcej światła wpada między muszką, a tarczą i tym łatwiej odnaleźć tarczę. Z drugiej strony, za dużo miejsca utrudnia lepszym strzelcom szybkie wychwycenie błędów celowania. Doświadczeni strzelcy używają insertów o średnicy niewiele większej od średnicy tarczy Ksp widzianej z odległości 50m.

Strzelba gładkolufowa

Celowanie ze strzelby gładkolufowej przebiega po linii lufy. Szyna na lufie powinna tworzyć jedną płaszczyznę (czyli nie widać góry szyny, a jedynie jej krawędź przy baskili) z odznaczającą się powyżej szyny muchą. Po ustaleniu linii celowania wzrok przenosimy na przedpole, w kierunku spodziewanego rzutka

Celując ze strzelby jest istotne, aby nie zmieniać ustawienia twarzy wobec broni. Ruchy wykonujemy całym ciałem, od kolan do góry. Nie wolno odrywać policzka od kolby, ani podnosić głowy. W ten sposób utrzymamy ten sam sposób celowania i pociski będą przelatywały w linii wzroku.

Celowanie

W strzelaniach statycznych, tarczowych ostrość wzroku powinna być skupiona na muszce. Było to wyraźnie pokazane na wszystkich powyższych ilustracjach.

Muszka to wystający element na końcu lufy danej broni. Może być słupkowa w przypadku otwartych przyrządów celowniczych (pistolety sportowe) lub kołowa w przypadku zamkniętych przyrządów (karabiny).

Cel powinien być rozmazany, lekko rozmazana powinna być też szczerbinka (lub przeziernik w przypadku zamkniętych przyrządów). Podczas oddawania strzału należy skupić się na wyrównywaniu muchy w obu płaszczyznach wobec szczerbinki. Utrzymanie prawidłowego ułożenia przyrządów gwarantuje uzyskane powtarzalnego wyniku, który po odpowiedniej regulacji przyrządów pozwoli uzyskać odpowiednio wysoką ilość punktów.

W strzelaniu do rzutków wzrok należy skupić na rzutku. Ustalamy linię celowania przed pojawieniem się rzutka i utrzymujemy ją pozycją ciała, nie zmieniając ułożenia głowy i górnej części tułowia wobec broni.

Na górę ↑

 

Projekt i wykonanie Braterstwo.eu