PatentStrzelecki.eu

Obrona konieczna i stan wyższej konieczności

Obrona konieczna to kontratyp: okoliczność wyłączająca karną bezprawność czynu. Kontratyp sprawia, że zachowanie, które zazwyczaj byłoby przestępstwem, przestaje nim być. Na przykład: Uszkodzenie ciała atakującego jest przestępstwem, ale w przypadku obrony koniecznej staje się to legalne.

Źródła prawa

Obrona konieczna jest zdefiniowana w Art. 25 Kodeksu Karnego:

Art. 25 § 1. Nie popełnia przestępstwa, kto w obronie koniecznej odpiera bezpośredni, bezprawny zamach na jakiekolwiek dobro chronione prawem.
§ 2. W razie przekroczenia granic obrony koniecznej, w szczególności gdy sprawca zastosował sposób obrony niewspółmierny do niebezpieczeństwa zamachu, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia.
§ 2a. Nie podlega karze, kto przekracza granice obrony koniecznej, odpierając zamach polegający na wdarciu się do mieszkania, lokalu, domu albo na przylegający do nich ogrodzony teren lub odpierając zamach poprzedzony wdarciem się do tych miejsc, chyba że przekroczenie granic obrony koniecznej było rażące.
§ 3. Nie podlega karze, kto przekracza granice obrony koniecznej pod wpływem strachu lub wzburzenia usprawiedliwionych okolicznościami zamachu.

Dodatkowo, w Art. 423. Kodeksu Cywilnego:

Art. 423. Kto działa w obronie koniecznej, odpierając bezpośredni i bezprawny zamach na jakiekolwiek dobro własne lub innej osoby, ten nie jest odpowiedzialny za szkodę wyrządzoną napastnikowi.

W sprawach mniejszej wagi w grę wchodzić może także zapis Art. 15 Kodeksu Wykroczeń:

Art. 15. Nie popełnia wykroczenia, kto w obronie koniecznej odpiera bezpośredni bezprawny zamach na jakiekolwiek dobro chronione prawem.
Wyjaśnienie pojęć

W warunkach obrony koniecznej działa ten, kto odpiera rzeczywisty, bezpośredni, bezprawny zamach na jakiekolwiek dobro chronione prawem.

Zamachem jest zachowanie ukierunkowane na popełnienie czynu zabronionego, np. zabójstwo, rozbój, kradzież, naruszenie miru domowego.

Zamach jest rzeczywisty, gdy faktycznie następuje. Jeśli komuś się tylko wydaje, że jest atakowany, chociaż nie miało to miejsce, to odparcie takiego wyimaginowanego "zamachu" nie będzie uznawane za obronę konieczną.

Zamach jest bezpośredni, kiedy grozi on niezwłocznym, ograniczonym czasowo niebezpieczeństwem. Wystarczy, aby napastnik uzewnętrznił swym zachowaniem zamiar ataku. Nie trzeba czekać na sam atak np uderzenie kijem, wystarczy jeśli podbiegnie, podniesie kij, itp.

Zamach jest bezprawny, gdy jest sprzeczny z obowiązującym porządkiem prawnym.

Przekroczenie granic obrony koniecznej

Czasami broniący się przekracza granice obrony koniecznej. Nic dziwnego, obrona przed bezprawnym, rzeczywistym zamachem podnosi ciśnienie i nie zawsze człowiek jest w stanie precyzyjnie kontrolować każdy swój ruch w tak dynamicznym środowisku. Przekroczenia noszą nazwę ekscesów: intensywny lub ekstensywny.

Eksces intensywny to użycie środków obrony niewspółmiernych do niebezpieczeństwa zamachu (Art. 25 § 2 KK). Ma to miejsce, gdy broniący się mógł użyć równie skutecznego środka obrony, lecz mniej dolegliwego: przesadziliśmy, można było łagodniej, a zastosowany środek nie był konieczny. Nie oznacza to, że należy się bronić narzędziem nie lepszym niż narzędzie napastnika (obrona musi być skuteczna), a tylko, że inaczej bronimy się przed kilkoma napastnikami, a inaczej przed dwunastolatką.

Eksces ekstensywny dotyczy momentu obrony. Obrona przedwczesną (atak się jeszcze nie rozpoczął) lub już spóźniona (atak się już zakończył). Np pogoń za uciekającym napastnikiem i uderzenie go poza mieszkaniem, którego mir napastnik naruszył. Bronić można się tylko w chwili ataku. Jeśli atak już ustał, obrona przed nim także musi się zatrzymać.

Konsekwencje przekroczenia granic

W przypadku przekroczenia granic obrony koniecznej Sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia.

Analizując orzecznictwo sądowe widać, że sądy stosują nadzwyczajne złagodzenie. Rzadko które rozstrzygnięcia nie biorą przy wymiarze kary pod uwagę faktu, że sprawca dopuścił się przestępstwa w warunkach obrony koniecznej, której granice przekroczył.

Istotnym elementem prawa jest Art. 25 par 3 KK, w którym mowa o strachu lub wzburzeniu. Oznacza to, że niekiedy ważniejsze są okoliczności obrony koniecznej niż sam fakt jej przekroczenia. W momencie, gdy okoliczności usprawiedliwiają ekstremalne bodźce (np napaść po włamaniu do domu w nocy, znaczna przewaga atakujących, poważne groźby przed atakiem), mamy prawo do ludzkich odruchów i reagowania z większym marginesem błędu. W takich przypadkach, po stwierdzeniu, że okoliczności usprawiedliwiały wzburzenie, Sąd nie może skazać broniącego się, gdyż nie podlega on karze.

Porady praktyczne

Polska to bezpieczny kraj i sytuacje ekstremalne zdarzają się rzadko. Jednak jeśli będziesz mieć pecha i staniesz się ofiarą ataku -- nie wahaj się. Broń się, skutecznie i z pomocą dostępnych Ci narzędzi, także broni, jeśli nie masz wyjścia.

Po zakończonej obronie: upewnij się, że nie grozi Ci atak z innej strony, nie dotykaj napastnika, zadzwoń do odpowiednich służb i zgłoś zdarzenie, w krótkich, żołnierskich słowach. Nie tłumacz się przez telefon. Nie masz obowiązku bezpośrednio ratować życia napastnika -- prawo wymaga jedynie, byś zadzwonił po pomoc, jeśli jej potrzebuje.

Gdy przyjadą służby, ogranicz tłumaczenia do "zaatakował mnie, broniłem się, proszę o pomoc lekarza". Pomoc lekarska jest Ci niezbędna, bo jesteś w szoku. W takim stanie nie kontrolujesz tego co mówisz i możesz powiedzieć coś, co skomplikuje Twoją sprawę w sądzie. Lekarz, adwokat i długi odpoczynek przed zeznaniami. Absolutnie niezbędne: zasięgnij porady przynajmniej jednego adwokata.

Orzeczenia

Stan wyższej konieczności

Stan wyższej konieczności to kolejny kontratyp. O stanie wyższej konieczności mówimy, gdy należy dokonać wyboru pomiędzy dobrami prawnymi, aby ratować to bardziej wartościowe. Dopuszczalne jest, aby dobro ratowane miało taką samą, a nawet niewiele niższą wartość od dobra poświęcanego, ale ta różnica nie może być znaczna.
Przykład stanu wyższej konieczności: Wybicie szyby ratując kota z pożaru.

Osoba, która ratuje jedno dobro kosztem innego działa zgodnie z prawem, jeśli występuje realne, nieuchronne zagrożenie. Stan wyższej konieczności występuje tylko wtedy, gdy przed niebezpieczeństwem nie można było się obronić w żaden inny sposób.

Źródła prawa

Stan wyższej konieczności jest zdefiniowany w Art. 26 Kodeksu Karnego:

§ 1. Nie popełnia przestępstwa, kto działa w celu uchylenia bezpośredniego niebezpieczeństwa grożącego jakiemukolwiek dobru chronionemu prawem, jeżeli niebezpieczeństwa nie można inaczej uniknąć, a dobro poświęcone przedstawia wartość niższą od dobra ratowanego.
§ 2. Nie popełnia przestępstwa także ten, kto, ratując dobro chronione prawem w warunkach określonych w § 1, poświęca dobro, które nie przedstawia wartości oczywiście wyższej od dobra ratowanego.
§ 3. W razie przekroczenia granic stanu wyższej konieczności, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia.
§ 4. Przepisu § 2 nie stosuje się, jeżeli sprawca poświęca dobro, które ma szczególny obowiązek chronić nawet z narażeniem się na niebezpieczeństwo osobiste.
§ 5. Przepisy § 1-3 stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy z ciążących na sprawcy obowiązków tylko jeden może być spełniony.
Poćwicz nową wiedzę

Pora utrwalić wiadomości. Zacznij od fiszek i ćwicz prezentowane pytania, dopóki nie odpowiesz na każde poprawnie trzy razy z rzędu. Pomoże Ci to zapamiętać tekst prawidłowej odpowiedzi; poprawne rozwiązanie testów będzie banalnie proste.

Testy są typu ABC. Pytania pochodzą z prawdziwych egzaminów na patent oraz egzaminów przeprowadzanych przez WPA dla innych typów pozwoleń.

Na górę ↑

 

Projekt i wykonanie Braterstwo.eu